✍️ سید هادی عظیمی
عضو شورای مرکزی انجمن اسلامی معلمان ایران
و پژوهشگر مسائل ایران
هفته پیش وقتی اولین جرقه‌های اعتراض در بازار تهران زده شد دکتر مسعود پزشکیان ،رئیس جمهور، اعلام کرد که از وزیرکشور خواسته تا با معترضان گفت وگو کند. پیام فوق نوعی برخورد متفاوت در برابر یک اعتراض اجتماعی و اقتصادی بود. تاکید رئیس جمهور بر گفت و گو میتواند تبدیل به یک فرهنگ در رابطه با اعتراضات باشد. ولی شکل‌گیری فرهنگ فوق نیازمند اینست که دوطرف گفت و گو شناخت درستی از یکدیگر و نیازها و مطالبات هم داشته باشند.
در طول چهاردهه گذشته جامعه ایران تحولات مهمی را در مناسبات اجتماعی و فرهنگی پشت سرگذاشته است . پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان که موج چهارم آن در سال ۱۴۰۲ به صورت غیررسمی منتشر شده است نیز نشان می‌دهد که بخش مهمی از نوجوانان و جوانان با آموزه‌های رسمی همراهی ندارند. در بخش دینداری پیمایش فوق و در پاسخ به این سوال که آیا دینداری به قلب پاک است، حتی اگر آدم نماز نخواند؟ ۲۵ درصد کاملا موافق، ۳۶.۸ درصد موافق، ۶.۸ درصد نه موافق و نه مخالف، ۲۱.۴ درصد مخالف و ۹.۹ درصد کاملا مخالف بوده‌اند. به این ترتیب بیش از ۵۰ درصد پاسخ دهندگان با گزاره فوق موافقت داشته اند. در سنین ۱۵ تا ۲۹ سال ۲۹ درصد کاملا موافق، ۳۹.۵ درصد موافق، ۹.۱ درصد نه موافق و نه مخالف، ۱۶ درصد موافق و ۶.۴ درصد کاملا موافق بوده اند. به این ترتیب ۶۸.۵ درصد سن ۱۵ تا ۲۹ سال با گزاره فوق موافقت داشته‌اند.یا در مورد منوط کردن گزینش‌های استخدامی به عقاید مذهبی ۱۶.۸ کاملا موافق ،۴۵.۱ موافق و ۹.۵ نه موافق و نه مخالف هستند که نشان می‌دهد تقریبا ۷۰ درصد جامعه موافق شرایط فعلی گزینش‌ها نیستند .در مورد جدایی دین از سیاست نیز ۱۹.۲ کاملا موافق و ۵۳.۷ موافق هستند که نشانه‌های بارز تحول در عرصه اجتماعی و فرهنگی است . موارد فوق میتواند بخشی از تفاوت عمیق میان سیاست‌های رسمی و شرایط واقعی جامعه را نشان دهد. مقایسه موارد فوق با پیمایش‌هایی که در سال‌های قبل انجام شده‌اند نشانه بارز تحولات جامعه ایران است.
در عرصه اقتصادی نیز فشار سنگین تورم بر مردم در طول سال‌های گذشته مورد پذیرش همگان است . بیشترین بار فشارهای اقتصادی را اقشار محروم جامعه تحمل کرده‌اند . ولی آنچه بیش از تورم بر گرده مردم سنگینی می‌کند و آن‌هارا آزار می‌دهد اخبار مربوط به نحوه ریست مسئولان و بودجه‌هایی است که صرف نهادهای مختلف می‌شود. برای مثال همگان می‌دانند که قیمت بنزین در ایران به نسبت کشورهای همسایه ارزان است و میزان بالایی از محصول بنزین قاچاق می‌شود ولی چون افزایش قیمت را به نفع خود نمی‌‌بیند ،آن را نمی‌پذیرند. اگر دولت پیش از آن که قیمت بنزین را افزایش دهند برخود سخت بگیرند و انضباط بودجه‌ای به وجود آورند و بودجه‌های غیرلازم را حذف نمایند، جامعه هم با افزایش بنزین همراهی می‌کند.در عرصه سیاست هم انتخابات های اخیز نشان داده است که جامعه و یا بخش مهمی از جامعه ، از انتخابات به عنوان راه اصلاح و تحول ناامید شده‌اند. مشارکت پایین مردم در انتخابات آخرین دوره مجلس شورای اسلامی ومشارکت کمتر از ۵۰ درصد مردم در انتخابات چهاردهمین دوره ریاست جمهوری نشانه بارز همین نگاه است . نگرش فوق فراتر ار دعواهای جریان‌های سیاسی به حساب می‌آید . از سوی دیگر کشور در موقعیت سخت و دشواری قرار دارد . وجود کشورهایی در منطقه که در نسل‌کشی شهره آفاق‌اند و می‌خواهد زیر پوست دوستی با مردم ایران گرگ وار این مملکت را بدرند و شرایط سخت بین‌المللی نیز بر دشواری ها افزوده‌اند. در این شرایط مهم‌ترین سلاحی که میتواند در برابر بیگانگان به کار آید و زمینه حل معضلات داخلی را حل کند وجود انسجام و همبستگی ملی است . همبستگی و انسجام ملت نیز بدون بیان حرف‌هاو دردها و پذیرش مشکلات و معضلات و تکثر موجود در جامعه امکان‌‍پذیر نیست..
گفت و گوی فراگیر زمینه‌ای است که اقشار مختلف جامعه که تاکنون حرف خود را نزده اند و احساس می‌کنند دیده نشده‌اند دیدگاه خود را فریاد بزنند و دلایل خود رابگویند و مورد نقد نیز قرار گیرند. تلاش‌هایی که برای ایجاد دوقطبی در جامعه ایران در حال انجام است باید با گفت و گو ی فراگیر و پذیرش سخنان منتقدانه خنثی شوند. توطئه‌هایی در اطراف کشور در جریان است / این توطئه‌ها براساس نگرش‌هایی استعماری شکل گرفته‌اند و قصدشان نه صلاح ملک و ملت که اجرای نقشه‌های شومشان است . در این شرایط سخت و سنگین پذیرش فاصله وسیع مناسبات اجتماعی و فرهنگی جامع به سیاست‌های رسمی و سختی و مشقت عموم جامعه از فشارهای اقتصادی ضمن انتظار اصلاح در بودجه و نهادهای اقتصادی و بازگردان انتخابات به عنوان راه حل تحول در جامعه راهکاری است که از مسیر گفت و گوی فراگیر با مردم می‌گذرد.پزشکیان میتواند از فرصت موجود برای تعمیق گفت و گو و بیان حرف اقشاری از جامعه که دیده نشده اند استفاده نماید.
پایان/ سید هادی عظیمی
